Komende zondag beginnen we in vier van de vijf betrokken kerken de serie ‘Radicale woorden van Jezus’ met het verhaal uit het evangelie van
Johannes, hoofdstuk drie, over het nachtelijke gesprek van Jezus met Nikodemus, een Joodse leider. In dat gesprek bepaalt Jezus meteen het
onderwerp met deze spreuk: ‘Alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien’.Als je dat letterlijk neemt – en dat is wat Nikodemus doet – dan is dat een onzinnige spreuk.

Een mens kan niet voor de tweede keer de moederschoot ingaan en weer geboren worden! Over het misverstand daarachter is een heleboel te zeggen. Maar op deze plek kies ik een andere invalshoek. Er bestaan eigenlijk twee vormen van religiositeit, die je ook in het Christendom kunt vinden. Bij de eerste vorm denk je vanuit harmonie en een vanzelfsprekende verbinding van God en mens. Dan zing je graag liederen over al het schoons in de natuur dat God ons geeft. Bij een tweede vorm denk je vanuit een breuk. De wereld is niet zoals zij zou kunnen zijn. Jijzelf zou eigenlijk anders kunnen zijn. God en mens zijn niet zomaar samen te denken. De evangelist Johannes is er overduidelijk één van de tweede soort, net als de apostel Paulus. ‘Je moet veranderen!’, zegt Jezus in feite tegen Nikodemus. Maar dat kun je eigenlijk niet zelf: je hebt er Gods hulp bij nodig. Een ‘nieuwe geboorte’ is nodig. Of een ‘geboorte van boven’. Beide vertalingen zijn mogelijk, en leveren de stof voor het misverstand tussen Jezus en zijn gesprekspartner.

Hoe staat u hierin? Bent u meer van de eerste of meer van de tweede vorm van spiritualiteit? Meer van de harmonie of meer van de breuk?
In de overweging van komende zondag wil ik hierbij ook enkele gedachten ontvouwen naar aanleiding van het werk van Dietrich Bonhoeffer,
van wie we onlangs de 75e sterfdag hebben herdacht.

ds. Erik van Halsema