De huidige tijd stelt ons voor echte uitdagingen, in onderstaande blogs beschrijven gemeenteleden hun ervaringen en geven we elkaar bemoediging. Wil je zelf een blog aanleveren,mail dan: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Onderaan iedere blog bestaat de mogelijk om je reactie achter te laten.

Voor de jaarwisseling componeerde Bach enkele koraalbewerkingen die hij opnam in zijn Orgelbüchlein, een manuscript met orgelstukken voor het kerkelijk jaar.

Een ervan is Das alte Jahr vergangen ist (BWV 614). Een heel bedachtzaam en ingetogen stuk, hier gespeeld door Bart Jacobs in de Sint-Bavo in Haarlem op het beroemde Müller-orgel: https://www.bachvereniging.nl/nl/bwv/bwv-614/

Het lied ‘Das alte Jahr vergangen ist’ stond als gezang 396 (‘Het oude jaar is nu voorbij’) in het Liedboek voor de Kerken (1973) in een vertaling van Ad den Besten. In het nieuwe Liedboek is het niet opgenomen.

Bijzonder is dat Bach in deze sobere compositie het oude jaar haast letterlijk uitwuift met een motief aan het einde van het stuk (2:21 e.v.), zoals Bart Jacobs vertelt in de achtergrondvideo.

Een heel vrolijk en opgewekt stuk voor het nieuwe jaar in Bachs Orgelbüchlein is In dir ist Freude (BWV 615). Hier gespeeld door Theo Jellema in Goslar: https://www.bachvereniging.nl/nl/bwv/bwv-615/

Wij kennen deze melodie van het Pinksterlied ‘Geest van hierboven’ van Muus Jacobse (Liedboek 675). De melodie is oorspronkelijk afkomstig van een Italiaans liefdesliedje ‘A lieta vita’ van Giovanni Gastoldi (zoals ook lied 439 terugging op een populair liedje, ‘La Monica’, waar ik in een vorig blog over schreef). Dat liedje klinkt als volgt: https://www.youtube.com/watch?v=4ep7A1A-rMM

Zo zien we bij Bach heel verschillende muzikale sferen rondom de jaarwisseling: van heel ingetogen en bedachtzaam naar heel vrolijk en feestelijk. Misschien is dat wel herkenbaar. Voor velen zal de jaarwisseling sober zijn, terugkijkend op een moeilijk jaar, maar hopelijk ook met herinneringen aan mooie, vrolijke momenten en met zicht op een voorspoediger nieuwjaar. Ik wens u een goede jaarwisseling en alle goeds voor het nieuwe jaar!

Marco Goud

Voor de 4e adventszondag schreef Bach in 1715 (in de periode waarin hij concertmeester in Weimar was) de cantate Bereitet die Wege, bereitet die Bahn (BWV 132). Het openingsdeel verwijst naar Johannes 1:23 waar Johannes de Doper Jesaja 40:3 citeert: ‘Bereidt den weg des HEEREN, maakt recht in de wildernis een baan voor onzen God!’.  Een uitvoering van deze cantate door de Nederlandse Bachvereniging met achtergrondinformatie: https://www.bachvereniging.nl/nl/bwv/bwv-132/

Daarnaast wijs ik in dit blog – ter afsluiting van de adventsperiode en met zicht op Kerst – graag op het bijzondere kerstconcert van de Nederlandse Bachvereniging van dit jaar: een alternatief Weihnachtsoratorium, in een kleine bezetting uitgevoerd in TivoliVredenburg in Utrecht en online te beluisteren en te bekijken: https://www.youtube.com/watch?v=lDClaHcX6Kg

Informatie over het programma met werken van Bach, Buxtehude, Schütz, Corelli e.a. is aan te klikken onder het filmpje onder ‘meer weergeven’.

Bij het beluisteren van dit concert hoorde ik enkele prachtige muziekstukken die te relateren zijn aan het Liedboek en aan mooie diensten die ik afgelopen jaar heb mogen begeleiden in de Bethlehemkerk. Ik geef daar hieronder drie voorbeelden van:

Vanaf 4:10: Wie schön leuchtet der Morgenstern.
Op 12 januari zongen we in de avondmaalsdienst onder meer lied 518 uit het Liedboek: Hoe helder staat de morgenster. Ik speelde toen ook een deel uit de orgelbewerking van Buxtehude (BuxWV 223): https://www.youtube.com/watch?v=S2icuU7-6lk

Vanaf 17:00: Gelobet seist du, Jesu Christ.
Ook dit lied is te vinden in het Liedboek als lied 470. Het wordt niet zo vaak gezongen. Voor de Kerstochtenddienst van afgelopen jaar speelde ik een orgelbewerking van Johann Michael Bach over dit lied: https://www.youtube.com/watch?v=IYD07VDT-x8

Vanaf 46:20: Nun komm, der Heiden Heiland.
Lied 433 in het Liedboek. Ik heb daar al over geschreven in de eerdere blogs en er op 1e en 3e adventszondag verschillende orgelbewerkingen van gespeeld.

En zo zijn er meer dwarsverbanden. Ik vind het altijd bijzonder om dit soort verbindingen te kunnen maken tussen de diensten, het Liedboek en de muziek van Bach en anderen.

Ik kan aanraden om het hele concert te beluisteren. U doet daarin vast weer allerlei andere ontdekkingen. En natuurlijk is er nog veel meer schitterende kerstmuziek van Bach en anderen, zoals het échte Weihnachtsoratorium. Maar er is heel veel meer, te veel om hier allemaal op te sommen. Ik geef één voorbeeld om dit adventsblog mee te besluiten: de orgelbewerkingen die Bach maakte op Luthers kerstlied Vom Himmel hoch da komm ich her (Liedboek 469): https://www.bachvereniging.nl/nl/bwv/bwv-769a/

Goede en muzikale Kerstdagen gewenst en alle goeds voor 2021!

Marco Goud

Het lied van intocht op 2e adventszondag was lied 439: ‘Verwacht de komst des Heren’, een van de bekende advenstliederen. Op 3e adventszondag besloten we de dienst met lied 452: ‘Als tussen licht en donker’. Misschien heeft u toen wel gehoord dat dit lied op dezelfde melodie als 439 wordt gezongen. Het gaat om de melodie van het Duitse lied ‘Von Gott will ich nicht lassen’ uit het Tabulatur-Buch (1650) van Samuel Scheidt, een leerling van Jan Pieterszoon Sweelinck.

Dat lied gaat weer op terug op een ouder volksliedje: ‘La Monica’, een liedje waarin een meisje haar moeder smeekt om niet naar het klooster te worden gestuurd (zie ook http://www.bach-cantatas.com/CM/Monica.htm). Dit lied was erg populair in de 16e en 17e eeuw en had een enorme verspreiding in Europa. Als er toen een Top 2000 had bestaan dan zou dit lied zeker bij de eerste tien nummers hebben gestaan! Er bestaan heel veel varianten van, ook een Nederlandse variant in het manuscript van Susanne van Soldt, een verzameling klaviermuziek van een Nederlandse koopmansdochter uit de 16e eeuw. Daarin vinden we dit lied onder de aanduiding ‘Almande de La nonette’. Tijdens de dienst van 3e advent speelde ik dit als voorspel bij het slotlied 452.

Een uitvoering op klavecimbel: https://www.youtube.com/watch?v=vBHbLPNXUNw

En een uitvoering op orgel: https://www.youtube.com/watch?v=INwrkRs1SY4

Na deze dienst op 3e advent speelde ik de koraalbewerking ‘Von Gott will ich nicht lassen’ in een bewerking van Johann Michael Bach (1648-1694): https://www.youtube.com/watch?v=y-YBm_uqkuo

Johann Michael Bach was de vader van Bachs eerste vrouw Maria Barbara. Het verhaal gaat dat zij bij de jonge Johann Sebastian Bach, die toen organist was in Arnstadt, op het orgelbalkon kwam om te musiceren, terwijl dat verboden terrein was voor vrouwen in die tijd. Bach werd berispt door de kerkenraad! Gelukkig zijn de tijden veranderd. 

Er zijn eindeloos veel meer bewerkingen op deze koraalmelodie. Enkele voorbeelden:

Dieterich Buxtehude (BuxWV 220): https://www.youtube.com/watch?v=Kp04QETqOes

Johann Sebastian Bach (BWV 658): https://www.youtube.com/watch?v=aieXS06QiKk

Ik besluit met een eigentijdse bewerking van de Nederlandse componist Bert Matter, geïnspireerd door minimal music: https://www.youtube.com/watch?v=mPnikpnfgN8

Voor de liefhebbers: de organist Berry van Berkum nam twee cd’s op met allerlei orgelbewerkingen over La Monica (verschenen bij Educa Muziek en Toccata Records).

Marco Goud